تیتر خبرها

طبس؛ پنجه در پنجه ی عقاب، به مناسبت سالروزحمله آمریکا به ایران (۵ اردیبهشت)

طبس؛ پنجه در پنجه ی عقاب، به مناسبت سالروزحمله آمریکا به ایران (۵ اردیبهشت)

طبس؛ پنجه در پنجه ی عقاب، به مناسبت سالروزحمله آمریکا به ایران (5 اردیبهشت)
طبس؛ پنجه در پنجه ی عقاب، به مناسبت سالروزحمله آمریکا به ایران (۵ اردیبهشت)

سمیرا محتشم

بعد از اشغال سفارت امریکا در تهران، دولت امریکا برنامه ها و روش‌های مختلفی را برای آزادی گروگان‌های خود به کار گرفت؛ از آن جمله می توان به مسدود کردن دارایی‌های ایران در بانک‌های امریکا، تحریم‌های متعدد اقتصادی ایران و همچنین اعلام قطع رابطه در۲۰ فروردین ۱۳۵۹ اشاره کرد.

از سویی دیگر اشغال سفارت امریکا درست در زمانی صورت پذیرفته بود که انتخابات ریاست جمهوری در امریکا نزدیک بود. کارتر مایل بود برای بار دوم رئیس جمهور شود. به همین دلیل در صدد چاره ای برای حل این بحران بود.

در ۲۲ فروردین ماه ۱۳۵۹(۱۱آوریل ۱۹۸۰) تصمیم نهایی برای رهایی گروگان‌ها با توسل به زور، یعنی به کمک یک گروه به ‌اصطلاح نجات، گرفته شد. این تصمیم به عنوان برجسته ترین تصمیم و اقدام امریکا در مورد آزادی گروگان های سفارت آن کشور در تهران، طرح عملیاتی با نام «پنجه ی عقاب‏» از طرف کارتر بود(۱)که قرار بود در ۴ اردیبهشت ۱۳۵۹ با استفاده از پیشرفته ترین امکانات نظامی این کشور و کمک های کشورهای عربی و همسایه ی طرفدار آمریکا ، گروهی از کماندوهای آمریکایی (۲)و مخالفین داخلی انقلاب اسلامی به مرحله ی اجرا در آید. (کشورهای مصر، عربستان سعودی، ترکیه، عمان و پاکستان در طی این عملیات امکانات خود را در اختیار امریکا قرار داده بودند)، دولتمردان کاخ سفید با طراحی این عملیات علیه ایران به دنبال آن بودند تا مراکز حساس نظام را نیز بمباران کنند. کارتر تاکید می کند : «من می خواهم به محض آزاد شدن افرادمان، ایرانی ها را تنبیه کنم, واقعاّ به آنها ضربه بزنم، آن ها باید بدانند که نمی توانند ما را به بازی بگیرند(۳) .» از دیدگاه مایلز کاپلند- از دست اندرکاران سابق دستگاه اطلاعاتی امریکا و همکار روزولت در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲در ایران- نیز « هدف از تهاجم طبس , تنها آزادی گروگان ها نبود, بلکه کودتا برای سرنگونی رژیم ایران, هدف اصلی این عملیات بوده است(۴).» در واقع امریکا قصد داشت تا تحت پوشش نجات گروگان ها با استفاده از نیروی کماندویی و عناصر ضد انقلابی در داخل کشور به سفارتخانه و وزارت امور خارجه حمله ور شده و سپس به مراکز حساس دولتی کشور یورش ببرد و با بمباران و سقوط مراکز حساس ، هدف براندازی را عملی سازد.

عملیات پنجه ی عقاب:

کارتر رئیس جمهور وقت امریکا در کتاب “۴۴۴روز ماجرای گروگان‌های امریکایی در ایران”، به طرز واضحی به این موضوع اذعان می کند(۵). بر طبق این برنامه، فرودگاهی نظامی و طبیعی و دور افتاده واقع در نزدیکی شهر طبس حدود دویست مایلی جنوب شرقی تهران برای فرود گروه مهاجم در نظر گرفته شد. شش فروند هواپیمای ۱۳۰-C حامل ۹۰ نفر از جمله پنج نفر ایرانی و یک تیم مهاجم از آلمان غربی، و هم چنین سوخت، وسایل و تجهیزات بودند. بالگردها باید نیروهای مهاجم را به مخفی‌گاهی در میان کوه‌های اطراف تهران انتقال می‌دادند تا شب بعد کامیون‌هایی که به وسیله عمال ایرانی در تهران تدارک دیده شده بودند، آن ها را به شهر بیاورد. مأموریت آن ها رهایی کلیه گروگان‌های مستقر در سفارت و سه نفر گروگان دیگر مستقر در وزارت امور خارجه و انتقال آن‌ها به پادگان منظریه در جنوب تهران نو سپس خروج آنها از ایران بود.

در همین راستا چند روز پیش از حمله امریکا، با هماهنگی عوامل داخلی توپ‌های ضدهوایی از پایگاه‌ها و فرودگاه‌های مهم جمع‌آوری شد و به کارکنان آن ها نیز مرخصی فوق‌العاده داده شد تا هواپیماهای امریکا بدون هیچ مانع جدی به عملیات خود که شامل بمباران مراکز حساس کشور نیز می شد، بپردازند. دولت امریکا به منظور رعایت اصل غافلگیری در عملیات نظامی، همچنان تظاهر به تمایل برای حل مسالمت آمیز مسئله مى‏ نمود. برژینسکی در یادداشت های خویش متذکر مى‏شود که در روزهای پیش از آغاز عملیات نجات، مجدداّ باب مذاکره ی تازه‏ای را با ایرانى‏ها گشودند تا آن ها را اغفال کنند و ایرانى‏ها احتمال ندهند که امریکا قصد اجرای عملیات نظامی دارد(۶).

سرانجام یک روز پس از اینکه گروهی از صلیب سرخ بین المللی در ملاقات با گروگان ها اعلام نمود که تمام گروگان ها در سفارت به سر می برند، کارتر در دفتر کارش کلمه رمز «بروید» که اعلام کننده آغاز حمله بود را، صادر کرد. عملیات در غروب روز پنجشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۵۸ شروع شد و شش فروند هواپیمای۱۳۰-C و نود نفر از کماندوهای امریکا موسوم به نیروهای دلتا، از قاهره به ناو هواپیمابر Nimitz در دریای عمان منتقل شدند. نیمه شب پنجشنبه ۴ اردیبهشت ماه مطابق با ساعت ۱۳به وقت واشنگتن هواپیماهای مذکور و هشت فروند بالگرد نفربر از عرشه ی ناو هواپیمابر Nimitz برخاستند و با پرواز در ارتفاع کم و با استفاده از نقاط کور رادار، راهی ایران شدند. پس از ورود به حریم جمهوری اسلامی ایران، یکی از بالگردها در ۱۲۰ کیلومتری شهر راور کرمان دچار نقص شد و ناگزیر فرود آمد. سرنشینان این بالگرد به بالگرد دیگری منتقل شدند که پس از طی مسافتی دستگاه هیدرولیک این بالگرد نیز از کار افتاد، اما توانست خود را به ناو هواپیمابر برساند.

در هر صورت، شش فروند هواپیمای ۱۳۰_ Cو شش فروند بالگرد در محل مورد نظر واقع در صحرای طبس در تاریکی شب فرود آمدند. هنگام سوخت گیری بالگردها برای اجرای مرحله ی بعدی عملیات ، یکی دیگر از آن ها دچار نقص فنی شد. با از کار افتادن این بالگرد، برنامه های امریکایی ها به هم خورد؛ زیرا آن ها با محاسباتی که انجام داده بودند، برای انجام مرحله بعدی عملیات حداقل به شش فروند بالگرد نیاز داشتند. موقعیت به ناو Nimitz و از آنجا به کاخ سفید گزارش شد و از رئیس جمهور کسب تکلیف شد. کارتر دستور توقف عملیات و عقب نشینی را صادر کرد. هنگامی که امریکایی ها قصد بازگشت داشتند توفانی از شن برخاست، هواپیماها و بالگردهای امریکایی، در حال برخاستن از زمین دچار مشکل شدند، یک هواپیما و یک فروند بالگرد با هم برخورد کردند و هر دو آتش گرفتند. در اثر این توفان، هشت تن از نیروهای امریکایی در آتش سوختند. از آنجا که ادامه عملیات دیگر ممکن نبود، بنا به درخواست فرمانده ی عملیات، کارتر مأموریت را لغو کرد و کلیه نیروهای مهاجم با پنج هواپیمای۱۳۰C- باقی مانده مجبور به ترک خاک ایران شدند.

نقش عناصر وابسته ی ایرانی

یکی از ابعاد این طرح، هماهنگی و همکاری عناصر ایرانی وابسته در سطوح و مراتب متفاوت، با آمریکا در اجرای هرچه دقیق تر این تجاوز نظامی بود. از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد: تهیه کننده ی وسایل نقلیه ای که می بایست امریکایی ها را از اطراف تهران به سفارت امریکا جابه جا کند، فردی وابسته به حزب خلق مسلمان بوده است. درشب حادثه ی طبس، چراغ های ورزشگاه شهید شیرودی روشن بوده است. قبل از شروع عملیات، ابوالحسن بنی صدر توسط فرماندهان نظامی منصوب خود، دستور جمع آوری سریع توپ های ۲۳ میلیمتری ضد هوایی که حریم هوایی فرودگاه و پایگاه را تامین می کرد را داد. به نحوی که باند فرودگاه تهران تا روز تهاجم بدون مراقبت بود. مشابه این دستور به پایگاه های دیگر مانند شیراز، ایستگاه رادار مشهد و… نیز ابلاغ شده بود..

پس از شکست طرح نیز، بلافاصله کارتر طی بیانیه ای که از طریق رادیو امریکا در سراسر جهان پخش گردید، ضمن اعلام عدم موفقیت این طرح، اعلام داشت که اسناد طبقه بندی شده  (سری) در صحنه ی عملیات در بالگردها به جای مانده است. چند ساعت پس از این پیام کارتر، به دستور مستقیم بنی صدر که در آن زمان فرماندهی کل قوا را نیز بر عهده داشت، بمب افکن های ایران، بالگردهای در شن مانده و بی دفاع را بمباران کردند. بهانه بنی صدر برای انهدام بالگردها این بود که امریکایی های جامانده، فرصت مجدد استفاده از آن ها را به دست نیاورند. درحالی که حتی اگر چنین احتمالی می رفت، باز کردن وسایل و قطعات حساس پروازی کافی بود که آن ها را از پرواز باز دارد. در این حادثه علاوه بر انهدام تجهیزات نظامی  پیشرفته و اسناد سری، فرمانده سپاه یزد، نیز به شهادت رسید(۷).

نقشه های باقی مانده ی پیدا شده ی داخل بالگردها مسیر حرکت بالگردها از دریا تا تهران و از تهران تا مقصد بعدی را نشان می داد و مدارک دیگری که به زبان عربی، فارسی و انگلیسی نوشته شده بود که افراد در موقع لزوم بتوانند با آن جملات خودشان را نجات دهند.

پس از این واقعه، گروگان‏ها به محل‏هاى متعدد در سراسر ایران انتقال داده شدند و شور ضد امریکایى به تمامى نقاط کشور سرایت کرد .

بازتاب و پیامدهای تجاوز نظامی

با شکست تجاوز نظامی امریکا، به جرات می توان گفت که هیچ کس در ایران از عمق مسئله آگاه نبود، کسی حتی تصور نمی کرد که چگونه طی هفته ‏های متوالی، ده ها سازمان و کارشناس و خبره و جاسوس با استفاده از کامل ترین اطلاعات چه طرح پیچیده و دقیقی را مهیا کرده‏اند و چه ترفندهای محاسبه شده‏ ای اتخاذ کرده‏اند. کسی نمى‏دانست که قرار بود پس از خروج گروگان ها از ایران چه عملیات دیگری صورت بگیرد. البته خروج گروگان ها روحیه‏ی بالایی به امریکایی ها مى‏داد و متحدین اروپایی اش را به موافقت یا همکاری ترغیب مى‏ساخت و در منطقه ارعاب بوجود مى‏آورد و متقابلاّ روحیه بخشی از مردم ایران را تضعیف مى‏کرد و دولت های منطقه را دلگرم مى‏نمود که مرحله دوم عملیات با موانع کمتری اجرا مى‏شود، گرچه کسی به دقایق سناریوی امریکایی واقف نبود.

دولت کارتر مدتی بعد زیر بار انتقادات فراوانی که از هر طرف متوجه آن بود، مراسم تدفین با شکوهی برای جنازه هایی که دولت ایران به آن ها تحویل داده بود برگزار نمود تا شرافت ملی لکه دار شده امریکا را طوری بپوشاند که دیگر دیده نشود. بی ثمر ماندن دیپلماسی کارتر در حل بحران ایران که با شکست نظامی در طبس همراه شد، حیات سیاسی دولت او را چنان متزلزل ساخت که پس از چهار سال مجبور به ترک کاخ سفید شد تا ریگان جمهوری خواه به جای او بنشیند.

طعم شکست ماجرای طبس برای کارتر آنچنان تلخ بود که بعدها در مصاحبه با روزنامه کویتی الانباء چنین گفت: «دوران ریاست جمهوری من بدترین دوره های ریاست جمهوری در امریکا بوده؛ چه در آن زمان دولت امریکا در دست آیت الله خمینی در ایران به گروگان گرفته شد(۸).»

نتیجه ی ماجرای تهاجم نظامی به طبس، پیروزی بزرگ ایران و الگو قرار گرفتن آن از سوی کشورهای جهان سوم و به ویژه کشورهای اسلامی و در مقابل تضعیف موقعیت ابرقدرتی امریکا در صحنه روابط بین الملل و واماندگی آن در مواجه با انقلاب اسلامی بود. به قول ویلیام و مرى‏ : «در آوریل ۱۹۸۰ (۱۳۵۹) پنجه‏های خرد شده عقاب امریکا در کویرهای ایران جا ماند و مدفون شد(۹).»

این شکست به قدری غیر قابل باور و سنگین بود که خود امریکایی ها نیز به یاری و مساعدت نیرویی ماورا طبیعت در این واقعه اعتراف داشتند. بطوری که هارولد بروان وزیر دفاع وقت امریکا چگونگی این شکست را چنین تشریح می کند : « آیت الله خمینی (ره ) در بالکن مقر سکونت خود حضور یافت و با هر حرکت دست او یک هواپیما به زمین افتاد(۱۰). »

پس از این حادثه، مطبوعات غرب نیز امریکا را شدیداّ مورد انتقاد قرار دادند و این ماجرا را رسوایی بزرگی برای امریکا برشمردند. از جمله روزنامه لوموند فرانسه ‌طی گزارشی از این واقعه، اقتدارحکومت امریکا را زیر سؤال برد و نوشت: درباره‌کارایی یک دستگاه نظامی که امنیت نیمی از جهان بدان محول شده، ولی قادر نیست حتی دو بالگرد را در صحرا و تازه آن هم بدون دخالت دشمن در هوا نگاه دارد، چگونه فکر کنیم؟ روزنامه ساندی اکسپرس نیز این حادثه را افتضاحی برای دولت امریکا با دارا بودن پیشرفته ترین تکنولوژی ها عنوان کرد و روزنامه‌ نیویورک تایمز ضمن بررسی وقایعی که در روابط میان ایران و امریکا در سال۱۹۸۰ میلادی اتفاق افتاده بود، سال ۱۹۸۰ را برای امریکا سال شوم نامید(۱۱).

ویلیام سولیوان سفیر سابق امریکا در تهران درکتاب ماموریت در ایران از این واقعه با عنوان دوران تحقیر ملی امریکا یاد کرده و روش سست و بی ‌قید حکومت کارتر و اقدامات نامعقول او را دلیل به گروگان گرفته شدن اعضای سفارت آمریکا ، دوران تحقیر ملی که در تاریخ امریکا که نظیر آن دیده نشده است،دانست

منابع سیاسی امریکا مدعی‌اند که کاخ سفید برای توقف عملیات‌، از سوی کرملین نیز تحت فشار بوده ‌است. ادعایی که به نظر می‌رسد با هدف کتمان شکست عملیات مطرح شده است. در تمام مراحل عملیات دلتا تنها ۴ نفر در امریکا از انجام آن باخبر بودند: کارتر رئیس جمهور، هارولد براون وزیر دفاع، هامیلتون جوردن مشاورکاخ سفید و برژینسکی مشاور امنیت ملی‌. در ایران نیز عوامل ناشناخته‌ای در جریان این عملیات بوده و با آن همکاری داشته‌اند.

پس از این مداخله، کتاب های بسیاری در خارج از کشور انتشار یافت و اهداف پشت پرده امریکا در این حمله ماجراجویانه و ناموفق وهمچنین ابعاد رسوایی کاخ سفید را بر ملا ساخت. علاوه بر این، گزارشهای مستند و مصور منابع خبری امریکا به ویژه روزنامه نیویورک تایمز و مجلات تایم و نیوزویک، همچنین مصاحبه هایی که از قول فرماندهان نظامی امریکا درباره عملیات طبس در این منابع منعکس شد، ابعاد مداخله جویانه تروریسم دولتی و نگاه متعرضانه کاخ سفید علیه جمهوری اسلامی ایران را نشان می‌داد. این حادثه یکی از بزرگترین ناکامی ‌های نظامی وسیاسی کاخ سفید در برابر انقلاب اسلامی ایران محسوب می‌شود.

منابع:

(۱). هادی سجادی پور ، بازخوانی روند و پیامدهای تسخیر لانه جاسوسی آمریکا ، شریف نیوز ،آبان ۱۳۸۴ .

(۲). Knox, delta force.( new York: Harcourt Donald & chale a.beck with bracejovanovich, pp.253- 257

(۳). برژینسکی. زیبگینیو، سقوط شاه, جان گروگانها و منافع ملی، ترجمه منوچهر یزدانیار، تهران، کاوش،۱۳۶۲، ص ۹۵.

(۴). کیه زا. جلویتو، هدف , تهران , تهاجم کارتر و وقایع پشت پرده ، ترجمه هادی سهرابی، تهران، نشر نو، ۱۳۶۲، ص ۱۳۶ .

(۵). ر.ک: جیمی کارتر، وفای به عهد، کتاب خاطرات کارتر؛ و ر. ک؛ امیررضا ستوده و حمید کاویانی، بحران ۴۴۴ روزه تهران، ص۲۰.

(۶). اشغال لانه جاسوسی امریکا زمینه‏ ها و پیامدها ، مجله حضور ، شماره ۸.

(۷). گروه تحقیق واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، شکست بزرگ امریکا در واقعه طبس، ۴/۲/۱۳۶۱ ، ص۱۷.

(۸). روزنامه کیهان، ۲۴/۲/۱۳۶۳.

(۹). james a.bill,op.cit,p.301.

(۱۰). روزنامه جمهوری اسلامی۵/۲/۱۳۷۳.

(۱۱). www.mehrnews.com

درباره ی سید محمد هاشم پوریزدانپرست

دانشجویان مسلمان پیرو خط امام تسخیر لانه جاسوسی

مطلب پیشنهادی

به بهانه سی چهارمین سالگرد شکست مفتضحانه آمریکا در کویر طبس ، خاطرات مرحوم حجت الاسلام و المسلمین، سید مصطفی رضوی حیدری فرمانده کمیته انقلاب اسلامی و آزاده و جانباز۳۰% انقلاب، امام جمعه فقید شهرستان فریمان و فرمانده کمیته انقلاب اسلامی شهرستان طبس و اولین مسئولی که در سال ۱۳۵۹ در محل حادثه حضور یافت، از حمله نظامی آمریکا در کویر طبس

به بهانه سی چهارمین سالگرد شکست مفتضحانه آمریکا در کویر طبس ، خاطرات مرحوم حجت …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *